Llywodraethu yng Ngholeg Catholig Dewi Sant 2017-18

Wnaeth Deddf Addysg Bellach ac Uwch 1992 hymgorffori Colegau Addysg Bellach, gan gynnwys Colegau Chweched Dosbarth.

Roedd Coleg Catholig Dewi Sant fel un o'r 16 Coleg Chweched Dosbarth Catholig yng Nghymru a Lloegr yn ddarostyngedig i ddarpariaethau llywodraethu a osodir yn y Ddeddf honno. O dan Adran 29 y Ddeddf honno gafodd y coleg ei llywodraethu gan Offeryn ac Erthyglau Llywodraeth a wnaed gan Gorff Llywodraethol y coleg ar y pryd, a'i gymeradwyo gan yr Ysgrifennydd Gwladol yng Nghymru a Lloegr ar y pryd.  Amddiffynnwyd y Coleg gan ddarpariaethau arbennig yn y Ddeddf, mewn perthynas ag addysg grefyddol, addoli ar y cyd a’r mwyafrif Sylfaen ar y Corff Llywodraethol.

Yn dilyn datganoli dechreuodd y coleg trafod gyda Llywodraeth Cymru i newid ei Offeryn ac Erthyglau Llywodraeth. Mae'r Gwasanaeth Addysg Gatholig ar gyfer Cymru a Lloegr yn cynrychioli Archesgobaeth Caerdydd yn y trafodaethau hynny. O dan y pwerau Adrannau 143 a 152 o Ddeddf Dysgu a Medrau 2000 a roddwyd ar y pryd i Gynulliad Cenedlaethol Cymru gafodd Gorchymyn Ymgorffori ei wneud. Ar 5 Awst, 2005 Daeth Gorchymyn Corffori  Coleg Catholig Chweched Dosbarth Dewi Sant i rym a gafodd y Corff Llywodraethol, fel y'i cyfansoddwyd ar hyn o bryd, ei greu yn unol â'r Gorchymyn hynny.

 

Mae’r Prif Bwerau mae’r Corff Llywodraethol wedi'u nodi yn y gorchymyn hwn.

 (1) "i gynnal y Coleg fel sefydliad o fewn y sector addysg bellach yn unol â'i gweithred ymddiriedolaeth ac yn unol â'i chymeriad a sefydlwyd, o bryd i'w gilydd chadw a'i datblygu ac yn benodol ...

  1. darparu addysg bellach ac addysg uwch
  2. darparu addysg uwchradd sy'n addas at ofynion personau sydd wedi cyrraedd oed bedair ar ddeg
  3. darparu addysg sy'n uwchradd yn rhinwedd adran 2 (2B) o Ddeddf Addysg 1996.
  4. cymryd rhan yn ddarpariaeth addysg uwchradd mewn ysgol

(2) Ni chaiff y corff llywodraethu ddarparu addysg o fath a bennir ym mharagraff (1) (b) (c) neu (ch) oni bai ei fod wedi ymgynghori awdurdodau addysg leol y mae'n credu sy'n briodol

(3) mae’r erthygl hon yn cael effaith yn amodol i offeryn y coleg ac erthyglau llywodraeth

(4) Yn yr erthygl hon mae "gweithred ymddiriedolaeth" yn cynnwys unrhyw offeryn (ac eithrio offeryn neu erthyglau llywodraethu) sy’n rheoleiddio cyfansoddiad corff llywodraethol y Coleg neu'r gynnal a chadw, rheoli neu ymddygiad y Coleg"

 

Daeth Deddf Addysg Bellach ac Uwch (Llywodraethu a Gwybodaeth) (Cymru) 2014  i rym ar Ionawr 27, 2014,  mae’n Ddeddf sy’n gwella ymreolaeth a galluoedd Sefydliadau Addysg Bellach i wneud penderfyniadau. Yn y Ddeddf hon mae adrannau 29B a 29C o'r DABU 1992 wedi cael eu disodli gan adran 29B newydd. Effaith hyn yw cael gwared ar y gofyniad am ganiatâd Gweinidogion Cymru cyn y gall sefydliadau dynodedig addasu neu ddisodli eu hofferynnau ac erthyglau llywodraethu ac i gael gwared â phŵer Weinidogion Cymru i addasu a newid erthyglau ac offerynnau llywodraethu.

Prif swyddogaethau'r corff llywodraethu yw nodi a chymeradwyo polisïau, gosod y gyllideb a chynnal hydaledd y coleg, diffinio disgwyliadau, dirprwyo pwerau lle bo angen, a sicrhau bod rheoli perfformiad yn cael ei wneud tuag at gyflawni nod ac amcanion strategol y Coleg.

Mae'r rhain wedi'u nodi yn y Llawlyfr Llywodraethwyr sydd hefyd yn cynnwys Cod Ymddygiad Llywodraethwyr.

Mae crynodeb gweithredol Archesgobaeth Caerdydd o wladwriaethau "Creu Rhagoriaeth mewn Llywodraethu Coleg" yn nodi un o'r agweddau mwyaf pwysig o lywodraethu da yw rhannu’n briodol y cyfrifoldebau rhwng llywodraethu strategol a arweinir gan y Corff Llywodraethol a'r rheolaeth weithredol a arweinir gan y Pennaeth  a’r Uwch Dîm Rheoli.

Mae Corff Llywodraethol Coleg Catholig Dewi Sant yn ymdrechu i gwrdd â’r termau hynny yn ei holl waith.

 

- Michael D Howells Clerc y Corff Llywodraethol